برگزیده

یادداشتی بر فیلم سینمایی “پوست” بهرام و بهمن ارک؛ بومی بمانیم و جهانی فکر کنیم

فرزاد جمشیددانایی خبرنگار هنری و منتقد هنری در یادداشتی که در اختیار پایگاه خبری هنرنت قرار داد، از مولفه ها در فیلم سینمایی "پوست" ساخته بهرام و بهمن ارک سخن گفت و با ارجاع به شعار حسین ریگی فیلمساز خاطرنشان کرد که لازمه موفقیت ساخت آثار سینمایی به زبان محلی این است که بومی بمانیم و جهانی فکر کنیم.

فیلم سینمایی “پوست” به نویسندگی و کارگردانی بهرام و بهمن ارک، محصول سال ۱۳۹۷ سینمای ایران با پخش کنندگی موسسه بهمن سبز و با حمایت موسسه هنر و تجربه سینمای ایرانیان، از روز چهارشنبه، ۲۱ مهر ماه ۱۴۰۰ روی پرده سینماها رفته است و تاکنون، با فروش ۵۱۰ میلیون تومانی در بیست و سومین روز آغاز اکران، در رده چهارم جدول فروش بلیط سایت فروش بلیط سینماتیکت قرار دارد.
“پوست” در روزهای گذشته توانسته است رضایت قریب به اتفاق مخاطبان، منتقدان سینمایی و اهالی رسانه را جلب نماید علاوه بر اینکه در سی و هشتمین جشنواره فیلم فجر در بخش نگاه نو موفق به دریافت دو جایزه بهترین فیلم هنر و تجربه و بهترین تدوین به ترتیب برای محمدرضا مصباح در مقام تهیه کننده در کنار دو کارگردان اثر و برای بامداد افشار در جایگاه آهنگساز شد از اینرو، یادداشت پیش رو، به تحلیل و بررسی نخستین اثر سینمایی ساخته شده به زبان تُرکی در سینمای ایران خواهد پرداخت.
“راوی” همچون افسانه های قدیمی در “پوست”، از جایگاه ویژه ای برخوردار و در اینجا، وظیفه روایتگری بر دوش عاشیقلار “عاشق ولی” با بازی عاشق ولی عبدی گذاشته شده است؛ راوی ای که او را می توان راوی دانای کل محدود نامید زیرا به مرور زمان و با گذشت دقایقی از اثر، مخاطبان درمی یابند افسانه تعریف شده در طول روایت برگرفته از دردِ دل شخصیت اصلی “آراز” با بازی جواد قامتی با عاشیقلار در مقام پیر مراد و معتمد محله و دیگر گفتگوهای اهالی محله راجع به این موضوع است.
عاشق ولی با درک اینکه عاشقانه خسرو و شیرین وارِ آراز و مارال امکان افسانه شدگی دارد، پس از گوش فرادهی به سخنان آراز، عاشقانه ترین بخش ها را تبدیل به نوا می کند و بر سر هر کوی و برزن می خواند تا نجواگر عشق در روایت باشد و افسانه عشقِ آراز به مارال را بسان قدیم الایام، سینه به سینه به مردم منتقل کند هرچند در “پوست”، کارکردی دیگر می یابد و پرده های نقره ای سینماها، وظیفه افسانه سازی و نقل سینه به سینه ی عشقِ آراز به مارال را با واسطه روایتگری عاشق وَلی بر عهده می گیرند.
در ژانر وحشت و به قول فرنگی ها، “Horror”، استفاده از خرافه های رایج در ملل مختلف امری رایج است و در “پوست”، سازندگان از خرافات مرسوم در ایران زمین همانند دعانویسی، رمالی و غیره بهره گرفتند و توانستند با بهره گیری از قاب های مناسبِ همسو با روایت مرهونِ تلاش های علی آبپاک و پوریا پیشوایی در کنار تدوینِ محمد نجاریان با ریتمِ تند در تناسبِ ژانری با چنین آثاری، تعلیق زیبایی بیافرینند به طوری که تماشاگران، با نگاه کنجکاوانه چشم انتظار پایان روایت عاشقانه فیلمنامه نویسان “پوست” بهرام و بهمن ارک بنشینند.
همچنین، نباید از وجه تسمیه “پوست” غافل شد زیرا نام اثر، نه تنها ارجاعی به اهمیت واژه “پوست”، چه در رابطه با شغل شخصیت اصلی، چه کیف زنانه یِ مرتبط کننده دو شخصیت اصلی و مواردی دیگر است بلکه نشانی از پوست اندازی شخصیت ها، چه اصلی و چه مکمل در طول روایت است؛ آنچنانکه آراز، “سفر قهرمان” را طبق الگوی “جوزف کمبل” و با ابراز انزجار از خرافات جن و پری آغاز می کند و در صحنه پایانی بعد از گذر از مراحل “تشرف” و “بازگشت” و با تن پوشی لباسِ شیر، خودش تبدیل به شمایلی از “انسان سُم دار” می شود انگار که صلح و آشتی دوباره میان آدمیان و جن ها برقرار شده که حاکی از سیر تحول شخصیت در مدت زمان ۹۰ دقیقه ای اثر است.
شخصیت “مارال” با بازی فاطمه مسعودی فر براساس ترسیم شخصیت های زن در افسانه های عاشقانه به نگارش درآمده است؛ “مارال” شخصیت مبهمی است که از سوی آرازِ عاشق، دارای خصوصیات ظاهری و باطنی ویژه توصیف می شود که نقشی قابل تامل در باورپذیری و قرینگی اثر با افسانه ها ایفا می کند.
در دنیای امروزه، امکان دارد چهره ی در ابهام “مارال” به یکنواختی و تخت بودگی شخصیت اصلی زن روایت تعبیر شود هرچند حضور اندک و دور از دست وی، نگاه یواشکی آراز به مارال از پستوی خانه و شرم حضور آراز مثل لحظه وقوع عشق با اولین نگاه عاشق به معشوقه از پس پرچین ها در افسانه های عاشقانه و پرداختِ به مرورِ “مارال” تا هنگام نمایان شدگی در قاب مدیوم شات در انباری و کمک به آراز، همه در خدمت اثر است و نمی توان به ترسیم چهره منفعل گونه از شخصیت زن در “پوست” با توجه به قالب افسانه وار روایت اشکال وارد کرد با ذکر اینکه مارال، در انتها دست به کنشگری می زند.
در ادامه، لازم به ذکر است که شخصیت مادر در مقام یک زن در “پوست”، نخستین کنشگری به منظور ایجاد گره اصلی را با توسل به رمالی آغاز کرده است و “مارال” و مادر در روایت، یک رابطه فرازی و فرودی با همدیگر دارند که با حضور پررنگ یکی در روایت و قاب ها، دیگری به مرور در پرده ابهام قرار می گیرد و بالعکس.
از دیگر نکات مثبت اثر، بهره گیری از “شیر” در “تعزیه عاشورای حسینی” به عنوان جنگجوی ایستاده در برابر شر و عمق بخشی به چنین عنصری با شمایل سازی یک رابطه عاشقانه بین “آراز” بسان شیر و “مارال” نام دیگر آهو و همچنین، در هم تنیدگی شیر در شمایل مذهبی با شیر در شمایل افسانه های عاشقانه همچون آهوی دام افکنده بر شیر در غزلیات حافظ شیرازی در روایت است که یکی از بهترین نمونه ها از استفاده از عناصر مذهبی در یک روایت سینمایی به “سفر سنگ” مسعود کیمیایی بازمی گردد هرچند برخلاف نهمین ساخته کارگردان صاحب نام سینمای ایران، در نمایش عناصر مذهبی و تاکید بر آنها در ورطه شعار گرفتار نمی آید و تنها به حد کفایت بر آنها تاکید می کند.
نخستین فیلم سینمایی بهرام و بهمن ارک به زبان تُرکی ساخته شده است؛ زبان منجر به بیگانگی در صورت عدم تسلط و آشناسازی با تسلط به زبان مورد بحث بین گوینده و شنونده می شود بدین صورت که امر بیگانه سازی بین اثر و تماشاچی ناآشنا به زبان مورد نظر، با اولین جمله گفته شده در اثر اتفاق می افتد و زبان ناآشنا، دریچه ورود مخاطب به دنیای ناشناخته های تصویرشده در اثر است و برای تماشاگر زبان آشنا، هنگامی به وقوع می پیوندد که علی رغم زبان مشترک، تجربه ای از محل وقوع رخدادها و همچنین، اتفاقات رخ داده در روایت ندارند.
گفتنی است؛ هیچ یک از دو حالت امکان همذات پنداری را از بین نمی برد و فقط اینکه تماشاگر ناآشنا به زبان مورد نظر، با مانع زبانی پیش از مواجهه با ناشناختگی دنیای تصویرشده روبرو می شود؛ اتفاقی که می تواند به کمک ایجاد بهتر تعلیق در ژانر وحشت بیاید.
ساخت فیلم “پوست” به زبان تُرکی و استقبال قابل قبول سینماروها، خط بطلانی بر ادعاها درباره عدم موفقیت تولید آثار سینمایی به زبان محلی در پخش سراسری آنها است هرچند باید یک نکته را مد نظر داشت که موضوع اصلی آثار باید چنان باشد که بتواند تماشاگران در مناطق ناآشنا به یک زیست بوم را با خودش درگیر کند سپس به موفقیت های درون قاره ای، فراقاره ای و جهانی بیاندیشد و به طور خلاصه، آنچنان که در شعار حسین ریگی فیلمساز آمده است:” بومی بمانیم و جهانی فکر کنیم.” و “پوست” چنین توانایی را دارد.

نوشته های مشابه

دکمه بازگشت به بالا