وقتی فاصله ی مرگ و زندگی، پنگوئن بودن است .

درباره ی رمان “مرگ و پنگوئن”، اثر اندری کورکف که بعنوان مهمترین نویسنده ی اوکراین بعد از فروپاشی شوروی سابق مطرح ست ، بسیار نوشته اند، چه کن کالفوس منتقد نیویورک تایمز و چه منتقدان وطنی..کتابی که از پرتیراژ ترین رمانهای اروپایی ست و اقبال خوبی داشته است؛  آنچه بیش از همه در خط روایی رمان به چشم می خورد، تنش، بی ثباتی و فضایی از رعب و کشتار و ناامنی در جامعه ای تازه استقلال یافته وحضور قدرت و مافیای حزبی و سیاسی ست؛ فضایی که برای اروپای شرقی بسیار مملوس ست..
داستان، شرح حال نویسنده ای جوان ست که اگرچه نوشته هایش خوبند اما مورد توجه قرار نمی گیرند و پنگوئنی که با او هم خانه شدهَ ست .. و به سفارش روزنامه ای آگهی ترحیم افرادی را می نویسد که هنوز زنده اند اما این خود سرآغاز درگیری او با ماجراهای عجیبی می شود که “مرگ” سرسلسله ی تمام آنهاست ..

محمدچرمشیر، با دست مایه قرار دادن این رمان که طنز سیاهی دارد، و برجسته سازی مفاهیمی از آن بادیدی ابزوردتر، نمایشنامه ای را به رشته ی تحریر درآورده که باهمان نگاه آشوبنده و آشفتگی اجتماعی و سیاسی، به استحاله ی انسانی می پردازد که در تهاجم و تجاوزِ قدرت و حاکمیت،مرگ و کشتار، از انسان بودن می گریزد و حیوان شدن را ترجیح می دهد.

پنگوئنی که با تمام افسردگی و سکوتِ خود، یکی از مهمترین عناصر داستان و نیروهایِ زندگی و ادامه ی حیات است .اگرچه بیشتر روزش را در وان و سه وعده خوردن ماهی سپری می کند، اما پس از او، گویا تمام رشته های ربط نویسنده به امید و زندگی، گسسته می شود. او همان موجودیتی ست که تعلق، عشق، ونمادی از شرایطِ ماندگار و متعادل، با “مرگ”ش، به اتمام می رسد ..
پنگوئنها موجوداتی اجتماعی و گروهی هستند که اگر از محیط زیستِ واقعی خود دور بیفتند، از تنهایی و آب وهوای نامناسب، نمی تواند به زندگی ادامه دهند.
نمایشنامه ، بخوبی توانسته است،فضای رنج، تنهایی، سردی، انزوا و پوچی آدمها را به تصویر بکشد و علی رغم تفاوت های زیادی که با کارکترهای رمان، دارد اما پیوند ابتدایی و پایانی را مشابه، حفظ کرده تا خط و ربط داستان اصلی با نزدیک تر شدن به فضای ِمورد نظر چرمشیر در تمرکز بر تغییرات فردی و مسخ شدگی نویسنده و اوضاع مشوش بیرونی، برای تماشاگر،اساسی تر جا بیفتد.
آپارتمانی که دیوار ندارد و شخصیت هایی از یک مافیای مخوف سیاسی از تاریکی و بدون هیچ عبور از دری، وقت و بی وقت وارد و خارج می شوند. سفارش هایی برای آگهی ترحیم دارند که در حقیقت، سوژه های قتل وکشتارهای بعدی ست. سفارش هر آگهی، پیامی از وقوع قتل آن فرد ست که پیشآگهی‌اش داده می شود. و بدین ترتیب نویسنده وارد دایره ی زنجیره واری از پاکسازی های سیاسی می شود که دستورش از یک ناظر کلِ مخفی ست .
مرگ و پنگوئن، روایتی از گریزناپذیری آدمی در تارهایِ رویدادهای سیاسی و فجایع و جنایاتی ست که هرچقدر بخواهد بکارخودش و نگهداری پنگوئنش مشغول باشد بازهم درآنهاگرفتار می شود، وهرچقدر بخواهد “کمتر بداند تا کمتر درخطر” باشد، بازهم روند اتفاقات او را وارد مسیری می کند که بداند و ریسک خطراتش را بپذیرد و تاوانش را بدهد.
تاثیرِ امر سیاسی، در تغییرات اجتماعی، چه درمتن و چه در اجرای درخشانِ پیام دهکردی، بر تک تک افرادی که چه در رأس و بطن آن، که مهره ها را جابجا می کنند وچه ویکتورِ نویسنده، و سونیا دختر یکی از آن عاملان جنایی،بعنوان افراد عادی تر، موثرست و انفعال و انزوا،حاشیه ی امنی بوجود نخواهد آورد. سیستم حاکمیت، با نفوذ، تجسس و ردیابی افراد و بازجویی از آنها، روندی را شکل می دهد که حتی تک تک افراد جامعه،وضعیت موجود را بپذیرند و به آن تن دهند مگر آنکه احتمال حذف ومرگ خود را بپذیرند. فشار و ارعابی که همواره تهدیدی ست که یا مطیع باشند و مهره ای هدفمند، یا از چرخه حذف شوند.
این سیاست کثیف و رایجی ست که افراد را به دلایل زیادی وارد کار کثیف وهمرنگ ِ حاکمیت برتر و عاملان جنایتها می کند حتی اگر درحوزه ی فرهنگ و زیست روزمره ی آنان باشد تا حداقل فاصله ی ایدئولوژی برای کنترل و تسلط بر همگان ایجاد شود.

مرگ و پنگوئن، داستانِ خوردگی روان و احساس آدمی در تنهاییِ مفرطی ست که حتی اگر بخواهد باعشق ترمیمش کند، قادر نیست . وحتی اگر بخواهد خودش را از دایره یِ فجایعی که هرروز پیرامونش اتفاق می افتد،جدا کند، ممکن نیست.
چرمشیر اگرچه مرگ و پنگوئن را به شیوه ی مختصرتری از رمان اصلی روایت می کند وسعی دارد در تصویری درست از فضای حاکم و سیر استحاله ی نویسنده و حتی با تغییر نقش سونیای ۴ ساله به دختری جوان و ایجاد ارتباطی حسی و عاطفی، بیش از پیش بر فقدان عشق و امنیتِ روانی تاکید کند بااینحال بدلیل سیرِ تند و گاها حذف بسیاری از رخدادها، اجازه ی تکمیل شدن هر قطعه با قطعه ی بعدی را بطور کامل نمی دهد. و مخاطب با سرتیترهایی از اتفاقات مواجه می شود که بیش از درک روند جاری، نتیجه نهایی داستان را مهم می کند.اگرچه در بازنمایی “قدرتِ مرگ” با فانتزی پنگوئن،و احوالات او و دردی که در جامعه ی امروز ما نیز بوفور دیده می شود،موفق است.

طراحی صحنه و وجود بلورهای سفید که تداعی سرزمینی موعود، سپید، آزاد و امن ست، بازی جا‌افتاده ی عباس جمالی و حضور پنگوئن عروسکی که دقیق و حرفه ای باران وقارکاشانی خردسال، ایفاگر نقش آن ست، طراحی نور و موسیقی و افکت های مرتبط با فضای جنایی داستان، دکور اندازه و کارا، همه و همه  اجرایی منسجم و کارگردانی ِموفقی ر را رقم می زنند.

آنچه بر صحنه ی چارسو اجرا می شود، زیست هر فردی در یک جامعه ی بی ثبات و بلبشویِ سیاسی واجتماعی با سیطره ی حاکمیتیِ فاسد و با گریبانگیری تنهایی ازلی، وعدم امنیتی ست که زندگی ش را از انسان بودن به جانور بودن تقلیل می دهد و ازاو موجودی استحاله شده می سازد که تنها راه نجاتش را مهاجرت و رفتن از آن جامعه می داند.
آخرین دیالوگ نمایش از زبان ویکتور نویسنده، تکان دهنده ترین و مهمترین بخش نمایشی ست که تابلوهای هشدارش را بسوی تماشاگران و افراد جامعه از آینده ای می گیرد که ممکن ست عنقریبِ روزگار خودشان باشد ..
” من پنگوئنم “.

با آرزوی موفقیت بسیار برای جناب دهکردی و گروه خوب و حرفه ایشان
نیلوفرثانی
۱۳ شهریور ۹۷